چکیده :

پرونده ویژه دو قسمتی ای که بخش نخست آن را در شماره حاضر پیش رو دارید ، به معرفی وب معنایی ، فناوری ها واستاندارد ها وهمچنین کاربردهای آن اختصاص دارد . بخش اول این مجموعه عموماٌ به معرفی مفاهیم وکاربرد های آن اختصاص یافته است . مقاله نخست با عنوان((سیر در دنیای معنا)) به مرور اجمالی مفهوم وب معنایی ودستاوردهای کنونی کنسر سیوم وب در این زمینه می پردازد . در مقاله دوم این پرونده با عنوان (( لغت ، معنا ، هوش )) که توسط کیوان تیرداد تهیه شده علاوه بر تعاریف ، به طور گسترده تر با استاندارد ها ولایه های وب معنایی آشنا خواهید شد . مقاله سوم پرونده با عنوان ((مرور اجمالی برکاربردهای وب معنایی)) توسط علیرضا کاشیان تهیه شده وهمان طور که از نام آن پیداست ، به بررسی چند کاربرد خاص از وب معنایی ومزایای آن در کاربرد های صنعتی می پردازد علیرضا کاشیان علاوه بر پژوهش و قلم زنی در زمینه وب معنایی در شکل گیری ساختار این پرونده نیز نقشی مهم بر عهده داشت که شایسته قدردانی است .

اما در مقاله بعدی ، یعنی ((از آن معنا بسازد)) که به قلم بهروز نوعی پور نوشته شده با چهار تن از پیشگامان وفعالان وب معنایی آشنا خواهید شد . مطلب بعدی تحت عنوان ((منتظر دیگران نمی مانیم)) که توسط محمد ناصح ترجمه شده ، قسمت اول گفت وگو  با تیم برنرزلی در این گفت وگو به مهمترین پیشرفت های صورت گرفته در زمینه وب معنایی می پردازد . در  نهایت در مقاله پایانی از بخش نخست این پرونده با عنوان (( web 3 : پیش به سوی وبی هوشمند تر )) که هومن تحویلداری آن را ترجمه کرده است ، با دیدگاه های اریک میلر یکی از توسعه دهندگان و مبلغان وب معنایی در این زمینه آشنا خواهید شد .

اما در بخش دوم ومقاله ودر مقاله ای تحت عنوان ((وب معنایی در عمل)) با کاربردهای وب معنایی وبه کارگیری عملی آن در قالب دو بررسی موردی در این زمینه آشنا خواهید شد .

گفت گو با دکتر حسن ابوالحسنی از اساتید دانشگاه صنعتی شریف وپژوهشگر وب معنایی در ایران ، کتاب شناسی وب معنایی ، مروری بر کاربرد های امروزی وب معنایی به قلم جیمز هندلر یکی از پیشگامان وب معنایی ، ((آشنایی با Rdf)) وبخش دوم گفت وگو با برنرزلی از جمله مقالاتی هستند که در قسمت دوم این مجموعه خواهید خواند . 

مقدمه

وب معنایی

می گویند : «ژرف ترین فناوری ها ، آنهایی هتند که دیده نمی شوند » یعنی آنچه آرام به دنیای ما نفوذ می کنند که ورودشان را درک نمی کنیم . گویی نامرئی هستند      بی آنکه در بدو پیدایش وجودشان را احساس کنیم موج می آفرینند ، چیزی را منسوخ می کنند ، دنیا را تغییر می دهند و ناگهان زمانی درکشان « پیدایشان» می کنیم که دریافته ایم زندگی بدون آنها تا چه اندازه دشوار است . آن زمان است که تازه         می نشینیم و درباره آینده آنها و دگرگونی هایی که ایجاد خواهند کرد سخن می گوییم  رویا می بافیم و هر تحول تازه ای درباره آن را به انتظار می مانیم وب یکی از همین پدیده ها است .

در مورد وب جهان گستر حد فاصل بین پدیدآمدن و تاثیری شگرف پدیدآوردن ، چندان طولانی نبود ، در موج نخست وب و با ظهور مرورگرها و دات کام ها ، توانایی ها و ظرفیت های بالقوه ارتباطی ، اطلاعاتی ، تجاری و ... آن کشف شد و تنها پس از گذشت یک دهه از درهم تنیده شدن این تاروپود عظیم به همت تیم برنرزلی ودیگران ( و نیز محققان و دانشمندانی که مدت ها پیش از اختراع وب در پیشبرد نظریه های اطلاعاتی و ارتباطی نقش اساسی داشته اند) تاثیر شگفت انگیز خود را در عرصه های مختلف به نمایش گذاشت . به طوری که حتی ترکیدن حباب دات کام درسال 2001 و نابسامانی های اقتصادی گسترده ای که گریبان شرکتهای IT را گرفت ، باعث نشد تا خوش بینی ها در مورد آینده وب رو به ناامیدی رود .

اکنون اما در حال تجربه دومین موج بزرگ دنیای وب هستیم . در موج دوم گسترش وصف ناشدنی وب ، رواج ارتباطات پرسرعت (تر) اینترنتی ، ظهور برنامه های تحت وب و فناوری هایی چون Ajax و ... بستری را فراهم کرده تا کاربران در تولید محتوای وب و تا حدی ساختار دهی به آن نقش جدی تری ایفا کنند و تنها مصرف کننده نباشند . تجربه «ما» شدن در دنیای آنلاین و به دنبال آن ظهور و گسترش ویکی ها ، وبلاگ ها، شبکه های اجتماعی و ... چهره وب را به کلی دگرگون کرده و ماهیتی تعاملی به آن بخشیده است .

به این ترتیب پس از آزمودن ایده های مختلف برآمده از شیوه های متنوع مشارکت اجتماعات آنلاین و پالوده شدن آنها در فضای سایبر، پدیده هایی همچون       Social Tagging ، Social Mapping ، Social Bookmarking و ... در حال رواج هستند و هر روز کاربردی تر و سودمندتر می شوند . در چنین شرایطی حضور در این محیط مجازی هر روز بیش از پیش به واقعیتی از زندگی ما تبدیل می شود و گاه به شکل ضرورت و عادتی غیرقابل کنترل جلوه می کند .

البته در اینجا هم ورود به موج دوم وب را احساس نکردیم . حتی شاید در دورانی که شاهد رقابت وبلاگ ها و دیگر رسانه های مردمی با رسانه های بزرگ ، حتی پس از آنلاین شدن آنها ، و مقبولیت فرهنگ های لغت آزاد بودیم این موضوع را به درستی درک نمی کردیم . در واقع تا زمانی که یک نفر (تیم اوریلی) پیدا شد و نام موج نوین فناوری های این شبکه اطلاعاتی بزرگ را وب 2 گذاشت ورود به اتمسفر جدید دنیای وب چندان ملموس نبود . وب 2 به دلیل ماهیت نامنفصل وب و مواج بودن برآمده از همین پیوستگی ، اصطلاح چندان دقیقی نیست . اما همین عبارت عامه پسند برای بیدار کردن همه کاربران وب و آگاه کردن آنها کافی بود .

با این همه و به رغم همه تحولات صورت گرفته اکنون یک پرسش اساسی مطرح     می شود : با وجود پیشرفت های وب و به نفوذ آن به زندگی روزمره ما نحوه عملکرد این شبکه مستلزم چه تغییراتی است ؟ یا به طور روشن تر به موازات این پیشرفت ها چه تغییرات و دگرگونی هایی برای تعامل با وب و بهره گیری هرچه بیشتر از      قابلیت های آن مورد نیاز است ؟ در حال توسعه دهندگان وب جهان گستر با      فراهم کردن مقدمات موردنیاز برای این تغییرات در حال پدیدآوردن موج بعدی وب هستند . موجی که به آن وب معنایی (Semautic Web) می گویند .

پیش به سوی World Wide Database

تیم برنرزلی در سال 2001 و در مقاله ای که در ساینتیفیک امریکن به طبع رسید ، ویژگی ها و قابلیت های آنچه را که وب معنایی می نامد ترسیم کرد . براساس ایده برنرزلی وب جدید ، وبی هوشمند خواهد بود که با درک محتوای وب و نه صرفا ارائه داده های روی آن اطلاعاتی به مراتب دقیق تر را در اختیار کاربران خواهد گذاشت . در واقع کنسرسیوم وب جهان گستر با همکاری پژوهشگران و دانشگاه ها و دانشمندان در حال فراهم کردن زیرساخت های وب نوینی است که در آن محتوای تقریا بی نظم و ساختار وب کنونی ساختاری جدید خواهند داشت . با کمک این فناوری های زیرساختی وب به یک پایگاه داده عظیم یا به طور دقیق تر مجموعه ای از پایگاههای داده متصل به هم تبدیل می شودکه در آن ماشین در زمینه جست وجو و استخراج اطلاعات به کمک انسان خواهد شتافت . به سبک و سیاق امواج قبلی وب ، گروهی ترجیح می دهند از روال نام گذاری قبلی استفاده کنند و وب معنایی را « وب 3» بنامند شاید این کار چندان هم غیرمنطقی نباشد اما با توجه به این که هنوز هیچ اتفاق نظر خاصی درباره چگونگی تعریف این اصطلاح « من درآوردی» جدید و جذاب به دست نیامده در این زمینه رویکردهای مختلفی وجود دارد در حقیقت برخی بر این گمانند که وب معنایی تنها یکی از مشخصه ها و ارکان اصلی چیزی خواهد بود که   وب 3 نامیده می شود .

به گمان آنها وب 3 بی زمان و بی مکان خواهد بود . یعنی به کمک نسل جدیدی از ابزارهای قابل حمل و فناوری های بی سیم پیشرفته بیش از پیش و در سراسر زمین در دسترس قرار خواهد گرفت . ضمن آنکه به موازات پیشرفت فناوری های زیرساختی همچون وب معنایی ، تمایل با وب از طریق رابط گرافیکی نوینی (مثلا ترکیبی از سکندلایف ، Google Earth و...) با وب امروز کاملا تفاوت خواهد داشت .

شاید گفتن درباره وب معنایی با توجه به فاصله زمانی چند ساله ای که برای تحقق آن پیش بینی می شود زود باشد اما به هر حال به لطف تلاش های گسترده ای که در این زمینه صورت گرفته ، نخستین نتایج آن در قالب سرویس های ارائه شده توسط  شرکت هایی چون گوگل ، یاهو و ... در حال پدیدار شدن است . در واقع تجربه امواج قبلی وب این نکته را گوشزد می کند که به رغم انقلابی بودن ایده وب معنایی شاید در آینده ای نه چندان دور بی آن که متوجه شویم در حال تجربه وب معنایی هستیم آن روز چندان دور نخواهد بود

ادامه دارد براي ادامه مطالب بايد پول واريز شود